İçeriğe geç

Uçaklar Havada Nasıl Çarpışmıyor? Hava Trafiği ve TCAS

Uçaklar ve Uçuş Yazar: Kabin Memuru Editör Ekibi 3 dk okuma

Uçaklar Havada Nasıl Çarpışmıyor? Hava Trafiği ve TCAS

Gökyüzü boş görünse de düzenli bir yol ağı gibi işler. Her uçuşun rotası, yüksekliği ve saati kalkmadan önce bellidir ve uçak izin almadan yükseklik ya da yön değiştirmez.

Uçaklar havada nasıl çarpışmıyor?

Uçaklar üç katmanlı bir korumayla birbirinden ayrı tutulur: her uçağa ayrı yükseklik ve rota verilir, hava trafik kontrolörleri bütün uçakları radardan izleyip yönlendirir, uçaktaki TCAS sistemi de diğer ikisi aksarsa pilotları doğrudan uyarır. Katmanların her birinin nasıl çalıştığı aşağıdaki tabloda.

Koruma katmanı Kim ya da ne sağlar? Nasıl çalışır?
Ayrı yükseklik ve rota Uçuş planı, hava yolları, seviye kuralı Aynı bölgedeki uçaklar arasında en az 1.000 fit (yaklaşık 300 m) dikey fark bırakılır
Radar ve kontrolör Kule, yaklaşma ve saha kontrolörleri Uçaklar ekranda izlenir, yörüngesi kesişecek uçaklara önceden talimat verilir
Uçaktaki son savunma Transponder ve TCAS Çevredeki uçakların sinyali dinlenir, gerekirse pilota “tırman” ya da “alçal” komutu verilir
Yerde ve pistte Kule izni, durdurma ışıkları, yer radarı Pist aynı anda yalnız bir uçağa verilir
Ortak dil Standart telsiz ifadeleri, havacılık alfabesi Talimatlar sözcüğü sözcüğüne tekrar edilir

Uçaklar arasında ne kadar mesafe bırakılır?

Ayırma iki yönde yapılır. Dikeyde aynı bölgedeki uçaklar arasında en az bin fit, yani yaklaşık 300 metre yükseklik farkı bulunur.

Seviyeler yöne göre paylaştırılır: genel kural olarak doğuya giden uçaklar tek, batıya gidenler çift bin fitlik seviyeleri kullanır. Karşıdan gelen uçak bu yüzden hep üstünden ya da altından geçer.

Yatayda radar kapsamındaki bölgelerde uçaklar arasında kilometrelerle ölçülen bir mesafe korunur; havalimanı yakınında bu mesafe daralır, okyanus üzerinde genişler.

Havada ayırma: Dikey ayırma, Hava yolları, Kontrolörler, TCAS, Ortak dil

Hava trafik kontrolörleri ne yapar?

  • Kule kontrolörü pist ve yakın çevresindeki kalkış ve inişleri yönetir.
  • Yaklaşma kontrolörü havalimanına gelen ve ayrılan uçakları sıraya koyar.
  • Saha kontrolörü seyir yüksekliğindeki uçakları bölgeler arasında yönlendirir.

Uçak bir bölgeden diğerine geçerken sorumluluk sıradaki kontrolöre devredilir. Kontrolör ekranında her uçağın çağrı adını, yüksekliğini ve hızını görür; bilgisayar yörüngeleri kesişecek uçaklar için önceden uyarı verir.

TCAS nedir?

TCAS, trafik uyarı ve çarpışma önleme sistemidir. Her uçaktaki transponder adlı cihaz çevresine sürekli kimlik ve yükseklik bilgisi yayar; TCAS bu sinyalleri dinleyip diğer uçakların uzaklığını ve yaklaşma hızını hesaplar.

Sistem yerdeki radardan ve kontrolörden bağımsız çalışır. Belirli büyüklüğün üzerindeki yolcu uçaklarında bulunması zorunludur.

Uçakta duyulan “traffic” ne demek?

TCAS iki aşamalı uyarı verir. Başka bir uçak yaklaşınca önce “traffic, traffic” sesli uyarısı duyulur; amaç pilotların dikkatini çekip diğer uçağı gözle aratmaktır.

Yakınlaşma sürerse sistem kesin komut verir: tırman ya da alçal. İki uçağın sistemleri birbiriyle haberleşir; birine tırman derken diğerine alçal der. Pilotlar komuta hemen uyar; kontrolörün talimatıyla çelişse bile TCAS komutu önceliklidir.

Okyanus üzerinde radar yokken ne olur?

Açık denizlerin büyük bölümü kara radarlarının menzili dışındadır. Burada uçaklar önceden belirlenmiş rotalarda, belirli aralıklarla ve belirli seviyelerde uçar; konumunu uydu bağlantısıyla düzenli bildirir.

Mesafeler karadakinden geniş tutulur. Uydu tabanlı izleme yaygınlaştıkça bu aralıklar daraltılmaktadır.

Yerde ve pistte çarpışma nasıl önlenir?

Pist aynı anda yalnız bir uçağa verilir. Uçak kuleden açık izin almadan piste giremez ve pisti geçemez; taksi yollarındaki bekleme çizgileri ve kırmızı durdurma ışıkları bu sınırı gösterir. Büyük havalimanlarında yer radarı uçakları ve araçları siste bile izler.

Pilotlar ve kontrolörler birbirleriyle nasıl anlaşır?

Bütün telsiz konuşmaları standart havacılık ifadeleriyle, uluslararası uçuşlarda İngilizce yapılır. Harfler ve rakamlar yanlış anlaşılmayı önlemek için özel bir alfabeyle söylenir; pilotlar aldıkları her talimatı tekrar eder. Bu alfabeyi havacılık alfabesi aracımızda deneyebilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Camdan başka bir uçağı çok yakın görmek normal mi?

Evet. 300 metrelik yükseklik farkı gözle çok yakın görünür ama kurallara uygun ve emniyetlidir.

Uçakların kornası var mı?

Havada kullanılan bir korna yoktur; yerde teknisyenleri çağırmak için kullanılan bir çağrı zili bulunur.

Gece uçaklar birbirini nasıl görür?

Kanat uçlarındaki kırmızı ve yeşil seyir ışıkları ile yanıp sönen beyaz ve kırmızı ışıklar uçağın yerini ve yönünü gösterir.

Kaydet ya da gönderWhatsApp’ta kendine gönder

Bunlar da işine yarayabilir