Uçakta APU Nedir? Yardımcı Güç Ünitesi Ne İşe Yarar?

Bu yazıda neler var?
- Uçakta APU nedir?
- APU ne işe yarar?
- Ana motorlar APU olmadan çalışmaz mı?
- APU ne zaman çalıştırılır?
- Havalimanları neden APU kullanımını sınırlar?
- APU havada kullanılır mı?
- Biniş sırasında duyulan uğultu APU mu?
- APU arızalanırsa uçuş iptal olur mu?
- APU’dan sonra uçağın elektrik sistemi nasıl işliyor?
- Sıkça Sorulan Sorular
APU, İngilizce “auxiliary power unit” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçesi yardımcı güç ünitesidir. Uçağın kuyruk konisinde bulunan küçük bir gaz türbinidir. Ana motorlar kapalıyken uçağa elektrik ve basınçlı hava sağlar; uçağı ileri itmez.
Uçakta APU nedir?
APU, uçağın kuyruk konisindeki yardımcı güç ünitesidir; küçük bir gaz türbinidir. Ana motorlar kapalıyken elektrik ve basınçlı hava üretir, yerde klimayı besler ve ana motorların çalıştırılmasını sağlar. Uçağı ileri itmez, yalnız yardımcı güç sağlar. Uçaktaki diğer güç kaynaklarıyla farkı aşağıdaki tabloda.
| Güç kaynağı | Yeri | Ne üretir | Ne zaman kullanılır |
|---|---|---|---|
| Ana motorlar | Kanat altı ya da gövde arkası | İtki, motor jeneratörleriyle elektrik, basınçlı hava | Motor çalıştırmadan inişe kadar |
| APU | Kuyruk konisi | Elektrik ve basınçlı hava, itki yok | Yerde motorlar kapalıyken, motor çalıştırmada, havada yedek olarak |
| Yer güç kaynağı | Körük ya da yer aracı, kabloyla bağlanır | Elektrik | Kapıda beklerken, APU yerine |
| Yer klima ve hava aracı | Sarı hortumla uçağa bağlanır | Klimalı hava ya da motor çalıştırma havası | APU kapalıyken ya da arızalıyken |
| Ram hava türbini (RAT) | Gövde ya da kanat altından açılan küçük pervane | Acil durum elektriği ya da hidrolik basınç | Yalnız havada, ana kaynaklar kaybedilince |
Yolcu uçaklarının arkasına baktığında kuyruğun en ucunda küçük bir egzoz deliği görürsün. Arkasında, ana motorların küçük bir benzeri olan APU durur.
Kendi yakıtını uçağın depolarından alır, kendi marş motoruyla çalışır. Görevi itki üretmek değil, bir jeneratörü ve bir hava kompresörünü çevirmektir. Uçak yerde motorları kapalı beklerken ışıkların yanması, klimanın çalışması ve kokpit ekranlarının açık olması çoğu zaman onun sayesindedir.
APU ne işe yarar?
- Elektrik üretir: Kabin aydınlatması, kokpit sistemleri, mutfak donanımı ve pompalar bu elektrikle çalışır.
- Basınçlı hava üretir: Yerde klima sistemlerini besler; kabin yazın soğur, kışın ısınır.
- Ana motorları çalıştırır: Ürettiği basınçlı hava, ana motorların marş türbinini döndürür.
- Havada yedeklik sağlar: Bir jeneratör ya da motor devre dışı kalırsa ek elektrik ve hava kaynağı olur.

Ana motorlar APU olmadan çalışmaz mı?
Çalışır, ancak dışarıdan destek gerekir. Büyük jet motorlarının milini ilk harekete geçirmek için güçlü bir hava akışı şarttır. APU arızalıysa ya da kullanılmıyorsa yerdeki bir hava kompresörü aracı uçağa hortumla bağlanır ve ilk motor onunla çalıştırılır. İlk motor çalıştıktan sonra ikincisi, birincinin ürettiği havayla çalıştırılır. Bu yüzden APU’su arızalı bir uçak belirli koşullarla sefere devam edebilir.
APU ne zaman çalıştırılır?
Olağan bir seferde APU, uçak kapıya gelmeden kısa süre önce ya da gelir gelmez çalıştırılır; ana motorlar kapatıldığında elektrik kesilmez. Kapıda yer güç kaynağı ve klima bağlantısı varsa APU kapatılır. Kalkıştan önce yeniden çalıştırılır, ana motorlar onun havasıyla ateşlenir ve ardından APU kapatılır. Uçuşun büyük bölümünde kapalıdır.
Havalimanları neden APU kullanımını sınırlar?
APU yakıt tüketir, gürültü çıkarır ve egzoz üretir. Uçak kapıda bir saat beklerken çalışan APU hem havayoluna gider yazar hem havalimanı çevresinin hava kalitesini ve gürültüsünü etkiler. Bu yüzden birçok havalimanı, kapılarda yer elektriği ve hazır klima havası sunar ve APU’nun yalnızca kalkıştan kısa süre önce çalıştırılmasını ister. Körükten uçağa uzanan kalın kablo ve sarı hortum bu bağlantılardır.
APU havada kullanılır mı?
Kullanılır. Bir motor ya da jeneratör arızasında pilotlar APU’yu çalıştırarak ek elektrik kaynağı sağlar. İki motorlu uçakların okyanus üzerindeki uzun uçuşlarında APU’nun çalışır durumda olması ya da havada çalıştırılabilmesi, uçuş izninin koşullarından biridir. Bazı kalkışlarda motorlardan hava almamak ve tam güç elde etmek için klima havası APU’dan sağlanır.
Biniş sırasında duyulan uğultu APU mu?
Büyük olasılıkla evet. Arka kapıdan merdivenle binerken kuyruktan gelen tiz ve sürekli ses APU’nun sesidir. Kabinde bekleme sırasında duyulan havalandırma uğultusu da onun beslediği klima sistemidir. Ana motorlar çalışırken kabin ışıklarının bir an kısılıp açılması, elektrik kaynağının APU’dan motor jeneratörlerine devredildiğini gösterir.
APU arızalanırsa uçuş iptal olur mu?
Çoğu zaman olmaz. Uçak tiplerinin teknik kuralları, APU çalışmazken hangi koşullarla uçulabileceğini belirler. Kalkış ve varış havalimanında yer güç kaynağı ve motor çalıştırma aracı bulunması yeterli olabilir. Uzun okyanus aşırı uçuşlarda ise APU’nun çalışması şart koşulabilir; bu durumda uçak değiştirilir ya da arıza giderilene kadar beklenir.
APU’dan sonra uçağın elektrik sistemi nasıl işliyor?
APU, uçağın elektrik zincirindeki halkalardan yalnız biri. Havada elektriğin asıl kaynağı motorlara bağlı jeneratörlerdir; aküler ve RAT ise son yedek olarak bekler. Kuyruktaki egzozu tanıdıktan sonra bir sonraki merak konusu genellikle uçağın hangi gerilim ve frekansla çalıştığı oluyor.
Sıkça Sorulan Sorular
APU ne kadar yakıt tüketir?
Ana motorlara göre çok az; yine de saatlerce çalıştığında dikkate değer bir tüketim oluşturur.
Her uçakta APU var mı?
Jet yolcu uçaklarının neredeyse tamamında vardır; küçük pervaneli uçakların bir bölümünde bulunmaz.
APU yolcular için tehlikeli mi?
Hayır. Yangına dayanıklı bir bölmede, kabinden ayrı durur ve kendi yangın söndürme sistemi vardır.
Bunlar da işine yarayabilir
Uçak Neden Pas Geçer? Pas Geçme Tehlikeli mi?
Uçak, inişin emniyetle tamamlanamayacağı düşünüldüğünde pas geçer. Bu bir arıza belirtisi değil; her inişten önce planlanan ve düzenli çalışılan standart…
Uçak Camları Neden Yuvarlak ve Küçük? Camdaki Küçük Delik Ne İşe Yarar?
Uçak penceresinin şekli, boyutu ve alt köşesindeki minik delik tesadüf değil; üçü de kabin basıncıyla ilgili. Keskin köşeli bir açıklıkta…
Uçaklar Havada Nasıl Çarpışmıyor? Hava Trafiği ve TCAS
Gökyüzü boş görünse de düzenli bir yol ağı gibi işler. Her uçuşun rotası, yüksekliği ve saati kalkmadan önce bellidir ve…


