Uçak Motoru Nasıl Çalışır? Jet Motorunun Dört Aşaması

Geriye doğru hızlandırılan hava uçağı ileri iter. Jet motorunun bütün işi, bu hızlandırmayı kesintisiz ve verimli biçimde yapmaktır.
Uçak motoru nasıl çalışır?
Jet motoru emme, sıkıştırma, yanma ve genleşme-egzoz olmak üzere dört aşamada çalışır: havayı önden çeker, sıkıştırır, yakıtla yakar ve sıcak gazı arkadan hızla atar. Yolcu uçaklarındaki turbofan motorlarda itkinin büyük bölümünü öndeki fan üretir. Aşamalar ve görev yapan parçalar aşağıdaki tabloda.
| Aşama | Görev yapan parça | Havaya ne olur? |
|---|---|---|
| 1. Emme | Fan ve kompresör girişi | Dönen kanatlar havayı içeri çeker |
| 2. Sıkıştırma | Art arda dizili kompresör kademeleri | Basınç ve sıcaklık yükselir |
| 3. Yanma | Yanma odası ve yakıt enjektörleri | Sıkışmış havaya yakıt püskürtülür, sürekli alevle yanar |
| 4. Genleşme ve egzoz | Türbin ve egzoz lülesi | Sıcak gaz türbini döndürür, arkadan hızla dışarı atılır |
Türbin ne işe yarar?
Türbin, motorun kendi kendini çalıştırmasını sağlayan parçadır. Yanma odasından çıkan sıcak gaz türbin kanatçıklarına çarpar ve onları döndürür.
Türbin bir mil aracılığıyla öndeki kompresöre ve fana bağlıdır. Egzoz gazının enerjisinin bir bölümü, yeni havayı emip sıkıştırmak için öne geri gönderilir. Motor bir kez çalıştıktan sonra yakıt verildiği sürece döngü kendiliğinden sürer.

Turbofan motor nedir?
Yolcu uçaklarının motoruna önden bakınca görülen büyük pervane benzeri parça fandır. Fanın çektiği havanın küçük bölümü çekirdeğe girip yanar; büyük bölümü çekirdeğin çevresinden dolaşarak yanmadan arkaya atılır.
Bu baypas havası günümüz motorlarında itkinin büyük kısmını üretir. Çok havayı ılımlı hızla itmek, az havayı çok hızlı itmekten daha verimli ve sessizdir. Yeni motorların çapının büyümesinin nedeni budur.
Uçak motoru nasıl ilk hareketini alır?
Jet motorunda tek seferde çalıştırma yoktur; önce milin döndürülmesi gerekir.
- Kuyruktaki yardımcı güç ünitesinin ürettiği basınçlı hava motorun marş türbinine verilir.
- Mil yeterli devire ulaşınca yakıt açılır, ateşleyiciler karışımı tutuşturur.
- Alev oluşunca ateşleyiciler kapanır; yanma kendini sürdürür.
Bir motor çalıştıktan sonra diğeri onun havasıyla da çalıştırılabilir.
Uçak motoru hangi yakıtı kullanır?
Jet motorları gazyağı türevi jet yakıtı kullanır. Bu yakıt benzine göre zor tutuşur, çok düşük sıcaklıkta donmaz ve birim hacimde yüksek enerji taşır. Kanatlardaki depolarda saklanır ve yanma odasına gitmeden önce motor yağını soğutmak için ısı değiştiricilerden geçirilir.
Motorlar neden kanadın altına asılır?
- Teknisyenler yerden motora rahatça ulaşır.
- Motorun ağırlığı, kanadı yukarı büken taşıma kuvvetini dengeler.
- Motor yolcu kabininden uzakta kalır.
- Kanat gürültünün bir bölümünü kabinden perdeler.
- Motor, gövdenin bozduğu akıştan uzakta düzgün hava alır.
Pervaneli uçak motoru farklı mı çalışır?
Turboprop motorun çekirdeği jet motoruyla aynıdır. Fark, türbin gücünün neredeyse tamamının dişli kutusu üzerinden büyük bir pervaneyi çevirmeye harcanmasıdır; itkiyi pervane üretir. Düşük hız ve kısa mesafede daha az yakıt tükettiği için bölgesel uçaklarda tercih edilir.
Motorun ürettiği itki uçuşa nasıl dönüşür?
Motor uçağı yalnız ileri iter; havada tutan kuvveti kanat üretir. Kalkış ve inişte kanadın arka kenarındaki hareketli yüzeyler açılarak düşük hızda da yeterli taşıma sağlanır. Bu yüzden motoru anladıktan sonra kanattaki flap ve slatların görevine bakmak, uçuşun resmini tamamlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Uçak motoru dakikada kaç devir döner?
Öndeki fan dakikada birkaç bin, çekirdekteki yüksek basınç mili on binin üzerinde devirle döner.
Motorun ortasındaki beyaz sarmal işaret nedir?
Motorun çalıştığını yer personeline uzaktan gösteren bir uyarı işaretidir.
Yağmur motoru söndürür mü?
Hayır. Motorlar çok yoğun yağmur ve doluda çalışmayı sürdürecek biçimde sınanır.
Turbofan ile turboprop arasındaki fark nedir?
İkisinin çekirdeği aynıdır. Turbofanda itkiyi büyük ölçüde fan havası, turbopropta dişli kutusuyla dönen pervane üretir.
Bunlar da işine yarayabilir
Uçakta APU Nedir? Yardımcı Güç Ünitesi Ne İşe Yarar?
APU, İngilizce “auxiliary power unit” ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçesi yardımcı güç ünitesidir. Uçağın kuyruk konisinde bulunan küçük bir gaz türbinidir. Ana…
Uçağa Yıldırım Düşer mi? Uçaklar Şimşekten Nasıl Korunur?
Uçağa yıldırım düşer ve bu havacılıkta olağan sayılan bir olaydır. Gövde elektriği ileten bir kafes gibi davranır; kabindeki yolcular ve…
Kabin Basıncı Nedir? Uçakta Basınç Neden Düşer?
Seyir irtifasında dışarıdaki hava insan için fazla incedir; uçak bu yüzden kendi küçük atmosferini taşır. Bu atmosferin adı kabin basıncı.🔊…


